İsrail'in işgalci kibbutzları

İsrail'in kuruluşunda önemli bir yere sahip olan kibbutzların 100. yılı kutlanıyor. İsrail'in kurucu devlet adamlarının da yetiştiği kibbutzların, İsrail'in işgalciliğine örnek olmalarına karşın uzun bir dönem boyunca komünizme model oluşturdukları iddia edildi.

İsrail devletinin kuruluşu sırasındaki misyonlarını tamamlasalar da, bugün hâlâ İsrail'in toplumsal yaşamında ayrı bir yere sahip olan kibbutzların kuruluşunun yüzüncü yılı kutlanıyor. Bir dönemin tartışmalarında 'komünizme örnek' olarak gösterilen bu kolektif çiftlikler, İsrail'in kurulmasında ve gelişmesinde rol alan bir devlet adamı kuşağının da yaşamlarının bir kısmını geçirdiği yerler olarak biliniyor.

Kibbutzlar Türkiye'de, Manavgat nehrinin suyunun satışı ve Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) kapsamında İsrail ile yapılan görüşmelerde gündeme geldi. İsrail, GAP bölgesinde organik tarım yapma, Manavgat'ta ise İsrailli çiftçi ailelerinin kalabilmesi gerekçeleriyle kibbutzlar için arazi istemişti. İsrail'in Türkiye'den resmi ve gayrıresmi yollardan bu iki bölgede kibbutz kurma izni almaya çalıştığı haberleri, kamuoyunda 'İsrail Türkiye'ye mi yerleşiyor' tartışmasına neden olmuştu.

'Komünist deney' mi, işgal aracı mı?
İlk kez, Rusya'daki 1905 devriminden sonra Ortadoğu'ya gelen Yahudi göçmenler tarafından kurulan kibbutz, kolektif çiftlik anlamına geliyor.

İsrail devleti kurulmadan önce bu kibbutzlarla Filistin'e yerleşen Yahudiler, Filistinlilerden kiraladıkları arazileri zaman içerisinde baskıyla ve yüksek miktarlardaki paralarla satın almış ve böylece İsrail devletinin alt yapısını oluşturmuşlardı. Toprağın Arap ve Yahudi devletleri arasında bölüşülmesi düşünüldüğü sıralarda, daha büyük bir bölümü talep etmek için, ülkenin kuzeyinde derme çatma yeni kibbutzlar kurulmuştu. Kibbutz nüfusu İsrail'in askeri kuvvetlerinde de büyük rol oynadı.

İlk dönemlerinde, tarım işçisi olarak Arapların ve savunma için de Bedevilerin işe alındığı kibbutzların temelinde yatan siyonizm nedeniyle, bugün de tarlada ve fabrikada çalışmak üzere işe alınan Arap işçilere kibbutza üye olma hakkı tanınmıyor.

Özel mülkiyetin olmadığı, topluluğun ortak malı olan tarım arazilerinde üretilen ürünün ortak paylaşıldığı, mutfak, çamaşırhane, çocuk bakımının ortak olduğu bu yapılar, 'komünist deney' olarak bir dönemin tartışmalarında da yer tuttu. İsrail'in kuruluşu döneminde tarımsal ilk birikimin gerçekleştirildiği yerler olan kibbutzlar ilerleyen dönemde sanayinin de kuruluşunda rol oynamış, çeşitli sektörlerde üretim yapan fabrikalar kurulmuştu. Kibbutzların son yıllarına ise yeniden yapılanma adı altında özelleştirmeler hakim oldu. Kibbutzlar bugün, İsrail'e göç eden yoksul Yahudilerin topluma adaptasyon adı altında 'devlete yük olmamaları' için çalıştırıldıkları yerler.

Kibbutzlarda yaşayan kesim İsrail nüfusunun yüzde 2'sini oluşturmakla beraber, tarım ürünlerinin yüzde 16’sı bu birimlerde üretiliyor. İsrail'de sol partilere oy veren kibbutzlar, son seçimlerde Netanyahu karşısında Kadima'yı desteklemişlerdi.

(soL-Haber Merkezi)